Wednesday, 19 April 2017

पिपा शब्द अन तूच सारथी !

आज १९ एप्रिल. साईभक्तीत आकंठ डुंबून आपले अवघे जीवन ज्यांनी आपले सदगुरु श्रीसाईनाथाच्या, साईरामाच्या  चरणी समर्पित केले अशा महान साईभक्ताचा  आज समाधी स्थानम् स्थापना दिन सोहळा गुरुकूल , श्री क्षेत्र श्री जुईनगर येथे अनुभवण्याचे सौभाग्य आज माझ्या साईरामाने त्याच्या अनिरूध्द प्रेमाने मला दिधले आणि हा जीव साईप्रेमात , साईभक्तीत अवघा न्हाऊन निघाला, मन सर्वार्थाने तृप्त जाहले, सदगुरुंच्या प्रेमाच्या सुमधूर भक्तीने परिप्लुत अभंगाच्या श्रवणाने अवघी काया धन्य धन्य झाली. त्या महान साईभक्ताचा परिचय करवून घेणे म्हणजे खरेच जीवनी सदगुरुला कसे वसवावे , कसे "त्या"च्या प्रेमात स्वत: न्हाऊन निघावे आणि अवघ्या जनांना न्हाऊ घालावे,  ह्याची शब्दातीत, अवर्णनीय  अशी अनुभूती...
"ह्याची देही ह्याची डोळा "अनुभवून सदगुरुंच्या प्रेमाची पिपासा अनंत पटींनी वृध्दींगत झाली.  
                                                                              

        
हे साईभक्त म्हणजे आद्यपिपा श्री सुरेशचंद्र दत्तोपाध्ये ! त्यांच्या सदगुरु साईनाथांवरील अविचल भक्तीमुळे त्यांना आद्यपिपा म्हणजेच भक्तीमार्गावरील सर्वात प्रथम पिप्पलिका पांथस्थ ह्या पदाने भूषविले जाते.


दरवर्षी १९ अप्रिल ह्या दिवशी श्री जुईनगर गुरुकूल येथे श्री आद्यपिपादादा समाधीस्थानम् स्थापनादिन सोहळा साजरा करण्यात येतो अशी माहिती गुरुकूल, जुईनगर येथे समजली.

 "न्हाऊ तुझिया प्रेमे’ म्हणजेच सदगुरुंच्या भक्तांवरील अनिरुद्ध प्रेमाचा प्रेमोत्सव आणि आपण सारे श्रध्दावान तो साजरा करू शकलो ते केवळ आणि केवळ ह्या आद्यपिपांच्या पिपासेमुळे... अवघ्या काया, वाचा ,मनाला सदगुरु साईबाबांच्या अनिरुध्द प्रेमाच्या एका थेंबाने अवघे न्हाऊ घालता येते हे मर्म जाणून त्यांनी आपल्याला हा अनिरुध्द प्रेमाचा हा अमृतकुंभ त्यांच्या त्रिकालाबाधित अजरामर अशा अभंगवाणीतून नित्य पाजला आणि आजतागायत तोच प्रेमरस ते विदेही अवस्थेत असूनही पाजीतच आहेत. ह्याच आद्यपिपांच्या अभंगवाणीमुळे २६ मे २०१३ रोजी नारद जयन्तीच्या पावन पर्वावर  श्रद्धावानांची अनिरुद्धप्रेमयात्रा सुरू झाली आणि ती आजतागायत अव्याहतपणे सुरू आहे आणि अशीच पुढे सुरु राहणार आहे अशी माहिती मिळाली.

‘न्हाऊ तुझिया प्रेमे’ म्हणजे सुंदरकांडात जे संत तुलसीदास साक्षात महाप्रभु  महाप्राण हनुमंतांनी साक्षात आल्हादिनी भक्तिस्वरूपा जानकी मातेला कथिलेल्या "तुम ते प्रेमु रामु के दुना" ह्या ओवीची प्रचिती म्हटले तर वावगे ठरणार नाही असे जाणवले. अवघी संताची मादियाळी सुध्दा कायम आपल्याला सदगुरुंच्या आपल्यावरील अगाध , अफाट प्रेमाची महती आपल्याला वारंवार समजावून सांगतेच ना ! त्याचीच प्रचिती म्हणजे हा सोहळा!   
आद्यपिपांच्या अभंगांचे सुश्राव्य आणि सुमधूर असे भावपूर्ण गजर ऐकताना श्रध्दावान आपल्या सदगुरुंच्या  अनिरुध्द्प्रेमाने अवघे न्हाऊन निघतात, जणू सार्‍या मनीच्या भावनांना भक्तीरसात, प्रेमरसात चिंब भिजविण्याची जणू Master Key च अलगद आपल्या हातात दिली जाते. ह्या साध्या सोप्या भाषेतील अभंगाचा भावार्थ कळल्यामुळे त्या अभंगातील भाव अधिकच गहराईने हृदयात खोचला जात होता आणि त्या स्थानावरून  तसूभरही हलण्यास मन तयार होत नव्हते.

आद्यपिपांनी सदगुरु साईनाथांची भक्ती आपल्या घराण्यातून प्राप्त केलीच होती आणि पुढे सदगुरुतत्त्व हे सदैव एकच असते ह्या श्रीसाईसच्चरीतातील हेमाडपंतांनी अकराव्या अध्यायांतील डॉ पंडिताच्या कथेत कथिल्याप्रमाणे आद्यपिपांनी तेच तत्त्व आपल्या उराशी कवटाळले आणि पुढे सदगुरु डॉ अनिरूध्द जोशी ह्यांची भेट घडता तेच स्वत: प्रत्यक्षात अनुभविले आणि आजीवन जोपासिले सुध्दा ! जसे डॉ पंडितांनी आपल्या ब्रम्हीभूत झालेल्या गुरूंना "काका पुराणिक " ह्यांनाच सदगुरु साईबाबांच्या ठायी स्मरून त्रिपुंद्रलेखन त्यांच्या भाळी केले तसेच त्याच भावाने आपल्या जीवनाचे तुलशीपत्र  सदगुरु साईनाथांची भक्ती स्मरून आणि आपल्या साईरामाला सदगुरु डॉ अनिरूध्द जोशींच्या ठायी स्मरले आणि प्रकटले बोल - वाहू तुझिया चरणीं भाळ हेचि तुळशीपत्र माझे "

मानवाने आयुष्यात काय धरावे, काय टाकायचे नाही ह्याचे गमक ते आपल्या "धरलेले सोडू नको रे पकडलेले टाकू नको" ह्या अभंगाद्वारे सांगतात. माणूस आयुष्यात नेहमी स्वत:चे घर बांधायचे स्वप्न पाहतो, तकलादू घर बांधतो आणि उध्वस्त झाले की रडत राहतो, पण कळीकाळाच्या तडाख्यातही न विस्कटणारे नामस्मरणाच्या भिंतींनी बांधावयाचे घर आद्यपिपाच दावतात.

आपल्या जीवनात सदगुरुच्या येण्यानेच खरा जीवनाचा अर्थ आम्हा मानवांना उलगडतो, सदगुरुच आमच्या जीवनाची कळी फुलवितो , पुष्प उमलवितो तर मग ती कृतार्थता सदैव उरी बाळगून , पदोपदी जपत त्याच्या चरणांशी स्वत:ची तुटलेली नाळ कशी अधिकाधिक दृढ करायची व स्वत:चे जीवन "त्या"च्याच चरणी कसे समर्पित करायचे हे सहज सोपे करून दावतात आद्यपिपाच्या "जीवनी माझ्या बा अनिरूध्दा श्वासासंगे येत रहा " सदगुरुशी अखंड नाळ जुळवायची तर श्वासासंगे "त्या" एकाचेच नाव जीवनी यायला हवे -- किती किती प्रेमळा भाव आहे ... सदगुरुंच्या नामाच्या कुदळीने माणसाचे दुष्प्रारब्ध नष्ट होतेच मग अशा त्या नामाच्या कुदळीनेच माझ्या घराचा पाया खोदून तूच तर्क -कुतर्क, शंका-कुशंकाचे खड्डे गाडून टाक आणि तुझ्याच नामरूपाचे खांब लावून तूच मला घर बांधून दे म्हणून "त्या" अकारण कारूण्याची खाण असलेल्या सद्गुरुमाऊलीला आळवायचे. हे सदगुरुनाथा तूझ्या स्मरणाच्या भिंतीच चहू बाजूंनी उभ्या राहू दे आणि यायला जायला दारच ठेवू नकोस रे . म्हणजे अशा तू मला बांधून दिलेल्या घरात फक्त "तू आणि मी"च राहू --- "एक तत्व नाम दृढ धरी मना " ह्याचीच सोपी शिकवण नाही का बरे?

सदगुरुंच्या प्रेमाशिवाय जगात दुजे काही सत्य नाही म्हणूनच केवळ "त्या" एकाचीच पिपासा माझ्या जीवनी असावी आणि हे "त्या" सदगुरुविना मी करूच शकत नाही हे परम सत्य जाणून "त्या"लाच साद घालीत राहणे म्हणजेच - "जीवनी माझ्या बा अनिरूध्दा श्वासासंगे येत रहा ...." जीवीच्या जीवलगाला घराच्या वास्तुशांतीला न बोलावता , घरच बांधायला आमंत्रण देणे आणि तेही कसे तर "श्वासाच्या रथावर आरूढ करून"

या विश्‍वात फक्त माझा सद्गुरु, माझा साईनाथच  माझा सखा आहे आणि आजही "तो"च सदगुरु नवीन नाम रूपाने माझ्या जीवनी अनिरुद्ध बनून अवतरला आहे , "त्या"चे साईरूपच आज अनिरूध्दपणे माझा आधार बनून माझे अवघे विश्व व्यापून  माझा बाप माय बनून आले आहे ,माझा सदगुरु हाच माझा आहे म्हणून एकदा मी जीवनात सदगुरुला धरले तर "त्या: ला कधीच सोडता कामा नये , "त्या" एकाशी मी माझी नाळ जोडली तर ती नाळ कधीच तोडता कामा नये, पकडलेले "त्या"चे चरण कधीच टाकू नये ही तळमळ एक सच्चा भक्तच जाणू शकतो.
आणि तेच आद्यपिपा त्यांच्या दुसर्‍या अप्रतिम अभंगातून सांगतात - माय-बाप सोडून जातील काळाच्या ओघात , स्नेह संबंधी हात सोडतील पण हा "एक"च माझा आहे जो मला काळाच्या ओघातही न वहावत जाता, न बदलता साथ देतो- मी सोडले तरी "तो " मला सोडीत नाही.

श्रीसाईसच्चरित - साईबाबा जणू अवघे उतरतात आद्यपिपांच्या अभंगातून - शेळ्यांची कथा असो की साप-बेडूकाची कथा , मनुष्य जन्म असो की भोग योनी तील प्राणी जन्म - एकमात्र सदगुरुच साथ देतो हेच तत्व हा अभंग ठायी ठायी जाणीव करून देत राहतो. 

श्रीसाईसच्चरितातील  सदगुरु साईबाबांच्या शब्दांनी दामू अण्णा कासार प्रपंचात तरून गेला - कापसाच्या व्यापारात नुकसान होण्यापासून वाचला आणि परमार्थातही सदगुरुंच्या शब्दांचे पालन करून तरला गेला ह्याचीच जणू आठवण करून देतात - ह्या ओळी  - "प्रपंचात तव शब्दे तरलो परमार्थी तव शब्दे फुललो " खरेच सदगुरुंच्या शब्दातच अवघे ब्रम्ह सामावलेले असते आणि  "त्या" ला माझ्या जीवनाचा सारथी बनविला तरच जीवनातील महाभारताचा रण संग्राम मी जिंकू शकतो, जसा अर्जुनाने जिंकला भगवान श्रीकृष्णाला आपल्या जीवन रथाचे सारथ्य सोपावून ! पिपा शब्द अन तूच सारथी !

अशा पिप्पलिका पांथस्थ बनून सातत्याने भक्तीचा नंदादीप जीवनात तेवत ठेवणार्‍या आद्यपिपांच्या स्मृतीला आजीवन उरी कवटाळता येवो आणि पिपलिका (मुंगी) बनून अनिरुध्दचरणरूपी गुळालाच मुंडी तुटो वा राहो चिकटून राहता येवो हीच पिपासा अंतरी जागो !!!

Thursday, 13 April 2017

रासायनिक दहशतवादाची इशाराघंटा

दैनिक प्रत्यक्षच्या दिनांक ०६-०४-२०१७ च्या अंकातील आंतरराष्ट्रीय बातम्या सदरात " सिरीयातील रासायनिक हल्ल्यात १०० जणांचा बळी " - जगभरातून तीव्र प्रतिक्रिया  -ह्या बातमीने काळजाचा खरोखरी थरकांप उडाला. सिरीयाच्या ’इदलिब" प्रांतातील ’खान शेखोन’ ह्या शहरात मंगळवारी अमानुष रासायनिक हल्ला झाला ज्यात किमान १०० जणांचा बळी गेला होता तर ४०० हून अधिक लोक गंभीररित्या जखमी झाले होते. गेल्या ६ वर्षांपासून सिरियामध्ये सुरु असलेल्या गृहयुध्दातील हा सर्वात भीषण रासायनिक हल्ला मानला जातो.’सरीन ’ ह्या विषारी वायूचा वापर केलेल्या रॉकेट्सचे हल्ले ह्या शहरावर करण्यात आले. जगभरातून अतिशय संतप्त आणि तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. 

हा अमानुष घृणास्पद हल्ला कोणीही चढविला असला तरी ह्यात स्त्रिया, लहान मुलांचाच  मोठ्या प्रमाणावर बळी गेला आहे ह्याची दखल  न घेऊन चालणार नाही. 

 

सरीन हा अत्यंत प्राणघातक विषारी नर्व्ह वायू आहे, जो पर्सिस्टन्ट किंवा सेमीपर्सिस्टन्ट द्रव पदार्थाच्या स्वरूपात उपलब्ध असतो, जो न दिसणार्‍या वाफा निर्माण करतो, या वाफांना वासही नसतो. हा वायू डोळे, श्वसनमार्ग, त्वचेतून शरीरात प्रवेश करतो. ह्याचे दृश्य परिणाम म्हणजे डोके दुखणे, छातीवर दडपण येणे/जाणवणे, डोळ्यांची बुब्बुळे लहान होणे. तसेच मज्जासंस्थेवरही ह्या वायूचा गंभीर परिणाम होऊन परिणामी मृत्युही होऊ शकतो. 

सरीन हा सर्वात घातक आणि त्वरीत प्रभावी ठरणारा रासायनिक पदार्थ आहे, जो श्वासावाटे शरीरात गेला असता किंवा त्वचेवाटे शरीरात शोषला गेला असता तात्काळ फुफ्फुसे, स्नायु, आणि मज्जासंस्थेचे भाग ह्यावर परिणाम करतो, आणि ज्यामुळे श्वासाची घुसमट सुरु होऊन गुदमरणे, आंकडी किंवा फिटस येणे, पॅरालिसीसचा झटका येणे, आणि वेळप्रसंगी मत्यु सुध्दा संभवतो.   

सरीन हे रासायनिक अस्त्र १९३८ मध्ये नाझी शास्त्रज्ञांनी शोधून काढले होते आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार  १९९३ मध्ये त्याच्या वापरावर  प्रतिबंध आणला गेला होता. असे असून देखिल सरीन ह्या विषारी वायूचा वापर युध्दात पूर्वीदेखिल केला गेला होता असे आढळते.
सिरियन सैन्याने २०१३ मध्ये दमास्कस प्रांतात केलेल्या हल्ल्यात १४०० हून अधिक लोक मारले गेले होते. ’इदलिब’ प्रांतात तर मंगळवारी झालेला रासायनिक हल्ला हा दुसर्‍यांदा झाला आहे, त्या आधी २५ मार्च रोजी ’लाताम्नेह’ शहरातील एका रूग्णालयावर झालेल्या हल्ल्यात एका डॉक्टरसह २ रूग्णांचा देखिल बळी गेला होता.

'वर्ल्ड हेल्थ ऑरगनायझेशन' (WHO) च्या एका अहवालानुसार 'सरीन' हा वायू विषारी समजल्या जाणार्‍या सायनाईड वायुच्याही २६ पटीने जास्त प्राणघातक आहे ह्यावरून ह्या हल्ल्याची तीव्रता आणि होणारे विदारक दुष्परिणाम ह्यांची अवाढव्य व्याप्ती किती आवाक्याबाहेरची असेल हे ध्यानी येते.   

सिरियामध्ये ह्या आधी घडलेल्या रासायनिक हल्ल्यांची जबाबदारी ’आयएस’ ने स्विकारली होती. इराकच्या मोसूल प्रांतातील रूग्णालयातून तसेच सिरियन लष्कराच्या शस्त्रास्त्राच्या कोठारातून ’आयएस’च्या दहशतवाद्यांनी  विषारी वायू आणि रासायनिक रॉकेट्सची चोरी केल्यामुळे ’आयएस’चे दहशतवादी त्या रासायनिक शस्त्रास्त्रांचा कसा आणि कधी वापर करतील ह्याबाबत चिंतेचा घोर सार्‍यांच्याच मागे लागून राहिला आहे.      

सिरियात झालेल्या रासायनिक हल्ल्यानंतर अमेरिकेने सिरियातील हवाईतळांवर क्षेपणास्त्र हल्ला केला आहे. भूमध्य समुद्रातल्या युद्धनौकांमधून सुमारे ६० टॉमहॉक क्षेपणास्त्रांचा मारा केला गेला. मध्य सिरियातील सरकारनियंत्रित हवाईतळावर हा हल्ला झाला आहे. याच तळावरून सिरियन लष्करी विमानांनी रायासनिक हल्ल्यासाठी उड्डाण केले होते.

हा सर्व विध्वंस पाहता रासायनिक दहशतवादाची इशारघंटा ऐकून आपल्यावर हे संकट अजून ओढावले नाही तोवर शांत बसू असे बघ्याची भूमिका घेऊन चालणार नाही . काही दिवसांपूर्वी पाकिस्ताननेही अफगाणिस्तान सीमेवर रासायनिक हल्ला केल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. यानंतर भारताच्या लष्करप्रमुखांनी रासायनिक हल्ल्याविरोधात सज्ज राहण्यास भारतीय यंत्रणांना सांगितले होते. आपल्या शेजारी देशाच्या भारतद्वेषाबद्दल काही नव्याने सांगायला नको. तसेच त्या देशावरील दहशतवाद्यांचा वाढलेला प्रभाव भारतासाठी डोकेदुखी आहे. पाकिस्तानकडील अण्वस्त्रांबरोबर रासायनिक शस्त्रेही दहशतवाद्यांच्या हाती लागण्याची शक्यता नाकारता येणार नाही. त्यामुळे भारताने अशा हल्ल्यासाठी सज्ज राहणे गरजेचे आहे.
संदर्भ:
१. दैनिक प्रत्यक्ष दिनांक ०६-०४-२०१७
२. तिसरे महायुध्द - लेखक डॉ. अनिरूध्द धैर्यधर जोशी
३.  Disasater Management - Aniruddha's Academy of Disasater Management 

सूचना - हा लेख पहिल्यांदा दैनिक प्रत्यक्षच्या दिनांक १३-०४-२०१७ रोजीच्या अंकात ’व्यासपीठ" ह्या सदरात प्रसिध्द झाला होता. 

Saturday, 8 April 2017

साईकथा का अचिंत्यदानी फल -जिस जिस पथ पर भक्त साई का वहां खडा है साई।

हरि ॐ.
ॐ कृपासिंधु श्रीसाईनाथाय़ नम:
श्रीसाईसचरित में साईकथा पढ्ते हुए हमें साईकथा को अपने जीवन में कितनी अहमियत देनी चाहिए, ये कथा पढकर हमें साईबाबा के पथ पर हमारे साईबाबा की उंगली थामकर कैसे चलना है, बिना किसी झिझक से, बिना किसी संदेह से ! इन बातों की तरफ गौर फर्माना अत्यंत आवश्यक है ।  हमें श्रीसाईसच्चरित में साईबाबा की कथाएं पढकर छोड नहीं देना है, या भूल नहीं जाना है । जब कोई भक्त साईनाथ की कथा श्रवण कर रहा होता है, उन कथाओं का पठन कर रहा होता है, उनका मनन, चिन्तन कर रहा होता है, साई प्रेम में अपनी सूध बूध खो बैठता है और सिर्फ साईबाबा को ही प्यार से निहारता है, साईबाबा की लीलाओं के रसपान में ही पूरी तरह डूब जाता है , पूरी तरह से तल्लीन हो जाता है, तो ऐसे समय उस भक्त को अपनी चिंता करने की जरूरी नहीं होती क्यों कि साईनाथ खुद अपने ऐसे भक्तों का ध्यान सदैव रखते ही हैं। हम सामान्य मानव ही, आगे क्या घटना घटित होने वाली है, हम इसके प्रति कुछ मालूम नहीं हो सकता ,परन्तु बाबा मात्र सबकुछ जानते हैं इसीलिए हम पर जब कोई संकट-मुसीबत आनेवाला होता है, तब हम साईकथा में, उनकी लीलाओं में खोये रहने के कारण स्वयं साईनाथ ही उस संकट को, उस मुसीबत को मुझ तक आने से पहले ही उस संकट का, मुसीबत का निवारण कर चुके होते हैं। उनकी योजना ही कुछ ऐसी होती है कि वह संकट अथवा मुसीबत हमें छू भी नहीं सकते हैं। 

साईनाथ की इस भक्तवत्सलता के बारे में और उनकी बिना किसी हेतू से अपने भक्तों की भलाई ही करने के स्वभाव के बारे में कुछ अनोखी बातें पढने में आई , जिससे मेरे साईबाबा का मेरे प्रति कितना प्यार रहता है, हमेशा मेरी भलाई हो, मेरे रास्ते के मुसीबत मुझे जरा सी भी तकलीफ भी ना पहुचाए इसिलिए मेरे साईबाबा ही कितनी सभानता रखतें हैं , हमारे लिए हमारे साईबाबा के कितना परिश्रम करतें हैं ,कितनी कठोर मेहनत करतें हैं , इसका अंदाजा आया और साई के चरणो  के प्रति और जादा प्यार उमड आया । लेखक महोदयजीने अपने लेख में -
http://www.newscast-pratyaksha.com/hindi/shree-sai-satcharitra-adhyay2-part15/

इस बात को उजागर किया है भली भांति से कि -
मान लो की मेरी उपासना अथवा सेवा में उस समय इतनी शक्ती नही है कि उससे मेरे प्रारब्धभोग का समूल नाश हो सके, तब साईनाथ ऐसी योजना करते हैं कि, उस मुसीबत की घड़ी में मुझे हर प्रकार की सहायता अपने आप मिलते रहती है। लेखक जी ने रोजाना की जिंदगी में आनेवाली आकस्मिक मुसीबत के बारे में बताकर हमें बहुत ही सुंदरता से समझाया है कि मेरे साईबाबा कैसे हर पल मेरा साथ निभाते हैं ।  उस कथा को लेखकजी के जुबानी पढना, सुनना जादा मुनासिब रहेगा । इसिलिए आप सभी उपर दिए हुए लिंक पर जाकर उसें पढें ।

भले ही मेरे पास भक्ती का , उपास्ना का , सेवा का कोई भी पुण्य नहीं जुटा है , फिर भी ऐसा इंसान जब साईबाबा की चौखट पें अपना सिर रखता है, तभी साईबाबा उसे धुतकारतें नहीं, या वापस लौटातें नहीं , बल्कि अपनी  कृपा से उसके प्रारब्धभोग का समूल नाश कर देंते हैं और उसकी फटी झोली खुद ही  सिलाकर अपनी करूणा से, क्रुपा से भर देतें हैं ।  यही बात दिखलाती है भीमाजी पाटील की कथा ।   

अध्याय १३ में भीमाजी पाटील की कथा में हम यह बात अच्छी तरह देख सकतें हैं कि भीमाजी पहले सुखी जीवन बिता रहें हैं , उन्हें कोई दुख नहीं है,ना कोई परेशानी ।  घर में मानो सुख के भांडार भरें पडे है, पर उस समय भीमाजी को भगवान की याद नहीं आती । फिर यकायक उनके जीवन में क्षय की जानलेवा बीमारी आ जाती है। अनगिनत कोशिशों के बावजूद या दवा की कोशिशों के बावजूद  भीमाजी अपने जीने की आशा खो बैठतें हैं और तभी अचानक उन्हें अपने दोस्त नाना चांदोरकरजी की याद उन्हें खुद साईनाथ ही दिलातें हैं - यह है मेरे साईबाबा का अनोखा प्लान ! भीमाजी नाना चांदोरकरजी का खत पढतें ही साईबाबा को मिलाने शिरडी जातें हैं और करूणा के सागर, कृपासिंधु साईबाबा बिना किसी औषधी के सिर्फ अपनी कृपादृष्टी से ही भीमाजी को ठीक कर देतें हैं । रात में दो विचीत्र सपने में आकर साईबाबा इस बीमारी से उन्हें मुक्ती दिलातें हैं ।यहां हमें हमारी साईबाबा का अपने बच्चों के प्रति लगाव , और अनोखा प्यार समझ में आता है ।

यह हो गयी बीमारी या जानलेवा खतरे की बात । किंतु अगर मैं अपनी सुध-बुध खोकर भी  भक्ती करना चाहता  हूं , तो वहां भी मेरा साईनाथ खडा रहता ही है, अपने बच्चे की सहायता के लिए ,तत्पर खडा रहता है, हाजिर रहता है । भले ही उसका वो बच्चा उसे अपनी मुसीबत की घडी में आवाज देकर, बुहार लगाकर, पुकार कर बुलाने में समर्थ ना हो , फिर भी साईनाथ अपने उस बच्चे का खयाल रखने के लिए वचनबध्द है ही -
 जिस जिस पथ पर भक्त साई का , वहां खडा है साई । 

अध्याय २२ में हेमाडपंतजी हमें अपने स्वंय का अनुभव सुनातें हैं कि वो काका दीक्षितजी के मकान पर रात को "रामकथा " का पाठ सुनने जातें हैं और रामकथा सुनने में इतने मगन होजाते है कि अपनी सुध -बुध खो बैठतें हैं । तब उनके दाहिने कांधे पर के उपरण में एक बिच्छू आकर बैठ जाता है। परन्तु रामकथा के चलते काफी समय  बितने के बावजूद भी बिच्छू वहाँ पर बैठे रहने पर भी वह उन्हें दंश नहीं कर सकता है। हेमाडपंत का ‘ध्यान(मन)’ पूर्णत: रामकथा सुनने में मगन  हो गया था, वह बिच्छू कब आकर उनके उपरण में बैठ गया इस बात पर उनका ध्यान भले ही न हो, परन्तु जो हरिकथा में दक्ष है उसकी ओर साईबाबा का पूरा ध्यान है। बाबा ही फ़िर समय रहते ही हेमाडपंत का ध्यान इस ओर आकर्षित करते हैं और उस संकट से उन्हें बचाते हैं। बिच्छू उनके उपरण में इतने समय तक बैठे रहने के बावजूद भी वह हेमाडपंत को दंश नहीं कर सका।   
हेमाडपंतजी यह बात बतातें हैं कि -
यहाँ पर भी बाबा का ध्यान। मेरा न था वहाँ पर ध्यान।
पर जो हरिकथा में दक्ष। उसके संरक्षक हरि स्वयंता॥

यह बात हमें सिखाती हैं -
मेरे साईबाबा की कथा मुझे  कैसा बिना सोचा हुआ - अचित्यदानी फल देती है और मेरे साईबाबा कैसे मेरे हर पल , हर कदम पर मेरे साथ है ही -१०८ % सच बात - जिस जिस पथ पर भक्त साई का वहां खडा है साई                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Wednesday, 5 April 2017

मेरे साई को दिल में उतारने का आसान उपाय - साईकथा बारंबार सुनना !



                                                      ॐ कृपासिंधु श्रीसाईनाथाय नम:


तस्वीर तेरी दिल में जिस दिन से उतारी है
फिरूँ तुझे संग लेके , नये नये रंग लेके
सपनों की महफिले में 
१९६१ साल का "माया" पिक्चर का यह गाना बहुत ही मशहूर हुआ था , जिसके बोल मजरूह सुल्तानपुरीजी ने लिखे थे और सलीलदा के संगीत का अनोखा जादू भरके उसमें मानों चार चांद जुड गये थे । देखिए यह फिल्मी गीत हमें कितनी आसानी से प्यार की परिभाषा सिखाता हैं । आम जिंदगी में हमें जो चीज भा जाती है  या जो इंसान से हमें प्यार हो जाता है उसे हम बारंबार याद करतें हैं , उसकी तस्वीर मानो दिल में उतार लेंतें हैं , चाहे वो नन्हा सा प्यारा सा बच्चा हो या फिर नौजवान युवक हो या युवती हो या फिर कोई दिल को छू जानेवाली किताब हो या फिर फिल्म हो या फिर कोई मन को लुभानेवाला फिल्मी गाना हो । जो चीज हमें अच्छी लगती हैं , या भा जाती हैं , उस चीज को या इंसान को हम बार बार याद करते रहतें हैं ।
ये हो गयी हमें अच्छी लगनेवाली बात के बारे में पर कभी कभी ना चाहनेवाली बात भी हमें याद रखने के लिए बल जोरीसे ना चाहते हुए भी बार बार करनी पडती है । स्कूल के दिनों में कोई ना कोई बिषय से हमारी दुश्मनी रहती है , जिसे हमें ना चाहते हुए भी पढना पडता था जैसे की मॅथ्स के फॉर्म्युले हो या शास्त्र के नियम हो या इतिहास के साल हो, हमें जो चीज पसंद नहीं उसे भी बारंबार याद करके ही हमारी याददाश्त में वो तस्वीर बन जाती है ।

इससे ये बात तो हम समझ ही जातें हैं कि चाही या अनचाही बात की तस्वीर दिल में उतारने के लिए हमें हमेशा वो  चीज बारंबार करनी पडती है । अभी हेमाडपंतजी तो हमें पहले ही अध्याय में बतातें हैं कि मेरे साई से इतना प्यार किजीए कि हर जगह मुझे बस्स मेरे साईबाबा ही नजर आने चाहिए । तस्वीर तेरी दिल में जिस दिन से उतारी है, फिरूँ तुझे संग लेके , नये नये रंग लेके इसका आसान सा अर्थ मैंने यह जाना ।
हेमाडपंतजी कहतें हैं कि-
ज्या ज्या दुज्या तुज उपमावें । तो तो आहेस तूंचि स्वभावें । 
जें जें काहीं दृष्टीस पडावें । तें तें नटावें त्वां स्वयें ।। ४९ ।। 
                                                                                       - अध्याय १ , श्रीसाईसच्चरित

यानि कि मैं किसी भी चीज की उपमा तुम्हें देने की बात सोचूं भी तो हे मेरे साईनाथ तुजमें तो वो गुण पूरा का पूरा पहले से ही बसता है, और मैं जो भी देखू तो मुझे वहां बस तू ही तू खुद नजर आता है।
आहे दूसरी ओवी में भी हेमाडपंतजी लिखतें हैं कि
साईंनी मज कृपा करून । अनुग्रहिले जैंपासून । 
तयांचेंचि मज अहर्निश चिंतन । भवभयकृतंन तेणेनि ।। ७८ ।।
                                                                                              - अध्याय १ , श्रीसाईसच्चरित

याने हेमाडपंतजी ने जिस दिन साईं की धूलभेंट ली , उसी दिन से अपने साई कीं तस्वीर अपने दिल में उतार ली क्यों कि वे बारंबार अपने साईबाबा का ही चिंतन करने लगे थे । 

यह बात से पता चलता है कि अगर मुझे साईबाबा को अपना है, उन्हें मेरा अपना बनाना है , तो हमें हमारे साईबाबा को बार बार याद करना हैं , निहारना हैं , बारंबार उनकी कथा को सुनना है, पढना है ।

कोई कहेगा मैंने एक बार तो श्रीसाईसच्चरित पढ लिया, अब बार बार क्या पढना ? तो इस के बारे में मुझे याद आतें हैं मेरे साई के ही शब्द - स्वयं बाबा ने ही २१ वे अध्याय में एक प्रांत अधिकारी से कहा है, ‘आप्पा ने जो बताया है उसे पूर्ण रूप से आचरण में उतारने से ही भला होगा।’ और वो कैसे होगा  तो -
‘‘ग्रंथ करना है पहले श्रवण।
उसी को फ़िर करना है मनन।
फिर पारायण आवर्तन।
और करें निदिध्यासन।

पढ़ना ही का़फ़ी नहीं है।
ज़रूरी है उसे आचरण में लाना।’’

यह बारंबार ग्रंथ पडने से अपने आप ही मेरे साईबाबा की तस्वीर मेरे दिल में उतरने लगती है , बिना कोई कष्ट उठाए 
‘‘ग्रंथ करना है पहले श्रवण।
उसी को फ़िर करना है मनन।
फिर पारायण आवर्तन।
और करें निदिध्यासन।

पढ़ना ही का़फ़ी नहीं है।
ज़रूरी है उसे आचरण में लाना।’’
यह इतनी आसानी से सच में होता है क्या , इस बारे में मन में सवाल आया , तभी साईबाबा की कृपा से एक लेख पढने में आया जिस में  लेखक महाशय ने  मानव के मन को कोई भी चीज बारंबार क्यों करनी चाहिए इस बात को बहुत ही अनोखी ढंग से पेश किया था -
http://www.newscast-pratyaksha.com/hindi/shree-sai-satcharitra-adhyay2-part14/

लेखक महाशय जी ने बताया-
अकसर हमसे यह कहा जाता है कि परमात्मा के चरित्र का, संतों के चरित्र का बारंबार पठन, मनन एवं चिंतन करना चाहिए। यहाँ पर बारंबार यह शब्द बहुत ही महत्त्वपूर्ण है। यह बारंबार की जाने वाली क्रिया मन के लिए अति आवश्यक है। क्योंकि कोई भी बात मन को बारंबार बताने पर ही वह मन में गहराई तक उतर जाती है, अन्तर्मन में दृढ़ हो जाती है और इसके पश्‍चात् ही मन उसके अनुसार क्रिया कर सकता है।

बारंबार क्रिया करना यानि सावधानी बरतने की कोशिश करना ।सावधानी का अर्थ है- दक्षता,और यह दक्षता अकसर बुद्धि के पास होती है परन्तु मन के पास नहीं होती। चंचल रहनेवाले इस मन को बुद्धि बारंबार सचेत करती रहती है और यह मन एक शरारती बच्चे की तरह बुद्धि की बात बहुत कम सुनता है।
हमें सोचना चाहिए कि मैं खुद को साईबाबा का भक्त कहता हूं , लेकिन क्या साईबाबा को सही मायने में मैंने अपनाया हैं क्या ? बाकी सब चींजे मेरी होतीं हैं जैसे की मेरा पती , मेरी पत्नी ,मेरे बच्चे , मेरे मां-बाप, मेरी गाडी , मेरी सायकिल, मेरी कार,मेरा बंगला - सबकुछ मेरा है , पर क्या साई ’मेरा’ है? सच में साईबाबा मेरी जिंदगी में है भी या है ही नहीं ? सच देखा जाए तो साईबाबा अपने असीम प्यार से अपनी करूणा, अपनी क्षमा की वजह से मेरे जीवन में प्रवेश तो कर चुके हैं ही । पर मेरे मन में , दिल-दिमाग में बैठी कुमती रूप कैकयी और संशय रूप से रहनेवाली मंथरा के कारण ही मैं खुद स्वंय ही मेरे साईराम को वनवास भेजता हूं , मेरे जीवन में साईनाथ मेरे अपने बनकर ’कर्ता’ बनकर आना चाहतें हैं पर मैं ही उन्हें साक्षी भाव में बैथा देता हूं ।

मैं कहीं जाना चाहता हूं और आगे का खतरा देखकर मेरे साईबाबा मुझे जाने देना नहीं चाहतें हैं , मेरे रास्ते में वे रूकावट डालतें हैं कभी स्पष्ट रूप से तो कभी अस्पष्ट तरीके से - पर मेरा अंहकार मुझे मेरे साईबाबा की बात मानने नहीं देता - जैसे कभी मैं साईबाबा की बात अनसुनी कहकर तात्या कोते पाटील की तरह साईबाबा ने मना करने पर भी बाजार चला जाता हूं या कभी साईबाबा ने एक जगह रूकने की बात बताने पर भी अनसुनी कर के मैं आमीर शक्कर बन के बाबा से छुपाकर चला जाता हूं । इससे मैं  साईबाबा को नहीं बल्कि अपने आप को धोखा दे रहा हूं ।
जब मैं अपने जीवने में साईबाबा को "कर्ता" बनाता हूं तो मेरा "मैं" मेरे साईं की कृपा से मिट्टी में मिल जाता है और मेरे साईनाथ मेरी झोली आनंद , सुख , शांती , तृप्ती, समाधान से भर देतें हैं ।

मनुष्य की विवेकबुद्धि तो अच्छी होती है, लेकिन उसका मन चंचल होता है।जब कभी भी मन बुद्धि की बात सुनता है तब मनुष्य का फ़ायदा ही होता है। इसीलिए यह सावधानता विशेष तौर पर मन को ही सिखाना होता है। जब तक यह मन थोड़ी-बहुत गलती करता है वहाँ तक तो ठीक है, परन्तु जब वह अपनी मर्यादा की सीमा को तोड़ वाहियात हरकतें करने लगता है तब वह उस मनुष्य का आत्मघात करता है और इसीलिए सावधानी बरतना अति आवश्यक होता है।

साईबाबा की कथा बारंबार सुनने से मेरे साईबाबा को मैं अपने जीवन में "कर्ता" बनाता हूं और फिर साईबाबा मुझे सावधानी बरतने सिखा देतें हैं - जैसे कि काका महाजनी जब साईबाबा से मिलने और कृष्ण जन्म साईबाबा के साथ मनाने का सोचकर आये थे तब साईबाबा ने उन्हें तुरत ही उसी दिन वापिस लोट जाने को कहा था और कृष्ण जन्म भी मनाने के लिए रूकने नहीं दिया था । अभी काका महाजनीजी ने साईबाबा की बात सावधानी से सुनी इसिलिए उनके नौकरी में आनेवाली मुसीबत से वो बच गए । अगर महाजनी के दिल में साईबाबा की तस्वीर ना उतर गयी होती थी तो उन्हें अपनी नौकरी पर मुसीबत आ सकतीं थी ।

हेमाडपंतजी ने खुद अपनी जिंदगी में अपने साईबाबा की  तस्वीर पहली भेंट से ही उतार दी थी , साईबाबा का शब्द बारंबार सुनने  की आदत अपने आप को डाल रखी थी इसिलिए होली के दिन सपने में संन्यासी रूप में दर्शन देकर बात बताने पर भी हेमाडपंतजी घर तस्वीर रूप में पधारे साईबाबा को अपने घर में ही नही, बल्कि अपने दिल के सिंहासन पर बिठा सकें , जहां पर अच्छे भक्त होने के बावजूद अंह भाव के घेरे में पडकर, कुमती कैकयी और संशयरूपी मंथरा के चंगुल में फंसकर देव मामलेदार साईबाबा को अपने घर पर खुद ही न्यौता देकर आए हुए साईबाबा को पहचान नहीं पाए थे ।

चलिए सब बिचार छोडकर सिर्फ अपने साई की तस्वीर अपने दिल में उतारने की कोशिश करतें हैं क्यों कि यही मेरे साईबाबा की चाहत हैं ।

ॐ साईराम

प्रत्यक्ष मित्र - Pratyaksha Mitra

Samirsinh Dattopadhye 's Official Blog